Pera Müzesi sergileri: Arşiv ve soyut sanat buluşuyor

Pera Müzesi sergileri, erken Cumhuriyet İstanbul’unun görünmeyen fotoğraflarını ve Frank Bowling’in 60 yılı aşan sanat üretimini bir araya getiriyor.

Pera Müzesi, yeni sezon programını fotoğraf ve resim tarihinin farklı dönemlerine odaklanan iki sergiyle başlattı. “Cumhuriyetin Kamera Arkası” ile “Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle” başlıklı sergiler, müzede düzenlenen basın toplantısıyla tanıtıldı. Toplantıya Suna ve İnan Kıraç Vakfı Kültür Sanat İşletmeleri Genel Müdürü Özalp Birol, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Gülru Tanman, Pera Müzesi Süreli Sergiler Yöneticisi Begüm Akkoyunlu Ersöz ile küratörler Alistair Hicks, İdil Çetin ve Ahmet A. Ersoy katıldı.

İdil Çetin ve Ahmet A. Ersoy’un hazırladığı “Cumhuriyetin Kamera Arkası”, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu’ndaki Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen eserlerden oluşuyor. Sergi, 1920’lerden 1950’lerin başına kadar uzanan dönemde İstanbul’un siyasi, sosyal ve gündelik yaşamını arşivlerde uzun süre görünür olmayan kareler üzerinden inceliyor.

Arşivin görünmeyen yüzü

Serginin temelini 90 bin 52 negatiften oluşan Basın Fotoğrafları Arşivi oluşturuyor. Seçkide, bu kapsamlı koleksiyondan alınan 20 bin 683 cam ve asetat negatif yer alıyor. Uzun süre “Selahattin Giz Arşivi” adıyla anılan koleksiyonun yalnızca Giz’in çalışmalarını içermediği, dönemin farklı foto muhabirlerinin üretimlerine de ev sahipliği yaptığı belirtiliyor. Seçkide, Giz’in Cumhuriyet gazetesindeki meslektaşı ve “akıl hocası” Namık Görgüç’ün fotoğrafları da bulunuyor.

Siyasi gelişmelerden kent yaşamına, yoksulluktan eğlence kültürüne, kadınlardan çocuk işçilere kadar geniş bir konu yelpazesi sunan fotoğraflar, Cumhuriyet’in “cumhurunu”, yani halkını merkeze alıyor. Arşivde Atatürk, Yunus Nadi, Nazım Hikmet ve Muhsin Ertuğrul gibi isimlerin görüntülerinin yanı sıra adli olayları, spor karşılaşmalarını ve gündelik hayatı belgeleyen kareler de yer alıyor.

Küratör Ahmet A. Ersoy’a göre sergi, yerleşik tarih anlatılarını yeniden değerlendirme imkânı sunuyor. Yaşamın ve tarihin sıra dışı, bilinmeyen ya da çelişkili yönlerini arşiv üzerinden okumaya çağıran çalışma, izleyicinin yalnızca görüntüye değil, kameranın arkasında kalan sürece de bakmasını amaçlıyor.

Seçkinin dikkat çeken unsurlarından biri, fotoğraf tarihinin çoğu zaman dışarıda bıraktığı teknik açıdan kusurlu karelere yer vermesi. Bulanık, hasarlı, kadrajı bozulmuş veya yayımlanmamış fotoğraflar, bir görüntünün gazete sayfasına dönüşmeden önce geçirdiği aşamaları ortaya koyuyor. Bu karelerin önemli bir bölümünün, Selahattin Giz’in arşiv oluşturma ve biriktirme çabası sayesinde korunabildiği aktarılıyor. Böylece sergi, erken Cumhuriyet İstanbul’unu anlatmanın yanı sıra hangi fotoğrafların tarihe kaydedildiği, hangilerinin ise elendiği sorusunu da gündeme getiriyor.

Frank Bowling’in sanat yolculuğu

Pera Müzesi sergileri kapsamında izleyiciyle buluşan diğer çalışma, soyut resmin önemli temsilcilerinden Frank Bowling’in Türkiye’deki ilk kapsamlı sunumlarından birini oluşturuyor. Alistair Hicks’in küratörlüğünü üstlendiği “Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle”, sanatçının 60 yılı aşan üretimini Francis Bacon ve Victor Willing’in yapıtlarıyla aynı bağlamda ele alıyor.

Sainsbury Centre koleksiyonundan ödünç alınan dört Francis Bacon eseri de sergide yer alıyor. Bowling’in Guyana’dan Londra’ya uzanan yaşamı; göç, sömürgecilik ve aidiyet meseleleriyle birlikte incelenirken, Bacon’ın figür ile mekân arasındaki gerilimi ve Willing’in yaşamı ile sanatsal üretimi serginin diğer odak noktalarını oluşturuyor.

Bowling’in “Benim Guyana’m”, “Harita Resimleri” ve “Katedral Penceresi” dizilerinin yanı sıra “Harita” (2025), “Sürgün” (2025) ve “Annemin Evine Yeniden Bakış” (2026) adlı yeni dönem çalışmaları da seçkide bulunuyor. Serginin hazırlanması sırasında yaklaşık 25 koleksiyonla görüşüldüğü ve eserlerin bir araya getirilmesi için uzun soluklu bir çalışma yürütüldüğü belirtildi.

“Cumhuriyetin Kamera Arkası” ile “Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle” sergileri, Pera Müzesi’nde ziyaret edilebiliyor.