BM panelinde çocuklar için güvenli dijital sistemler

BM’de düzenlenen panelde çocukların çevrim içi güvenliği ele alındı. Katılımcılar, güvenli dijital sistemler için ortak kurallar istedi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, UNICEF ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Çocuklara Yönelik Şiddet Özel Temsilcisi Ofisi iş birliğiyle New York’taki BM Genel Merkezi’nde çocukların dijital güvenliğini konu alan bir panel düzenledi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde, BM 81. Genel Kurulu Üst Düzey Haftası kapsamında gerçekleştirilen toplantıda, çocuklar için güvenli dijital sistemler oluşturulması ve uluslararası standartların geliştirilmesi ele alındı.

“Görünmeyen Mimari: Çocuklar için Güvenli Dijital Sistemler İnşa Etmek, Uluslararası Standartların ve Ortak Sorumluluğun Geliştirilmesi” başlıklı panelde konuşan Belçika Kraliçesi Mathilde, yapay zekâdaki hızlı ilerlemenin yeni riskleri de beraberinde getirdiğini söyledi. Çocukların küresel bir teknoloji deneyinin denekleri ya da veri toplamaya dayalı iş modellerinin aracı haline getirilemeyeceğini belirten Mathilde, teknolojinin etik ve kalite standartlarından taviz verilmeden geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Çocuk güvenliği yalnızca mahremiyetle sınırlı değil

Mathilde, çocukların dijital ortamda korunmasının yalnızca ebeveyn denetimi, içerik kontrolü veya kişisel verilerin korunmasıyla açıklanamayacağını ifade etti. Çocuk güvenliğinin, teknolojinin ve yapay zekânın tasarım aşamasından itibaren yönetişimin temel unsurlarından biri olması gerektiğini kaydetti.

BM Yapay Zekâ Bilimsel Paneli’nin çocukları yapay zekâ kaynaklı yeni tehlikelere en açık gruplar arasında gösterdiğini hatırlatan Mathilde, kötüye kullanım ve siber zorbalık karşısında çocukların daha savunmasız olduğunu söyledi. Çocukların haklarını, güvenliğini ve refahını korumanın tüm tarafların ortak sorumluluğu olduğunu dile getirdi.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’in eşi Tamara Vucic ise teknolojinin tek başına iyi ya da kötü olarak nitelendirilemeyeceğini, sonuçların kullanım biçimine bağlı olduğunu belirtti. Çocukların aynı anda hem fiziksel hem de dijital dünyada büyüdüğünü ifade eden Vucic, onların her iki alana da eğitim, sevgi ve değerlerle hazırlanması gerektiğini söyledi.

Vucic, çocuklara dijital ortamda tehlikeleri fark etme, sorumlu kararlar alma ve kendileriyle başkalarını koruma becerilerinin kazandırılması gerektiğini kaydetti.

Yapay zekâ fırsatların yanı sıra riskler de taşıyor

Gambiya Devlet Başkanı Adam Barrow’un eşi Fatoumatta Bah Barrow, dijital alanın çocuklar için önemli bir öğrenme ve gelişim fırsatı sunduğunu, ancak yapay zekânın ciddi tehditler de barındırdığını söyledi. Kötü niyetli kişilerin farklı ülkelerdeki çocuklara kolayca ulaşabildiğine dikkat çeken Barrow, sınır aşan tehditlere karşı mevcut denetim ve yaptırım mekanizmalarının yetersiz kaldığını belirtti.

Hükümetlerin etkili yasalar uygulaması gerektiğini ifade eden Barrow, teknoloji şirketlerinin daha güçlü güvenlik önlemleri alması, ailelerin, öğretmenlerin ve toplumun da çocukların korunmasına katkı sunması çağrısında bulundu.

Kenya Devlet Başkanı William Ruto’nun eşi Rachel Ruto, çocukların güvenli bir ortamda bulunurken dahi dijital dünyada tehlikelerle karşılaşabileceğini söyledi. Çocukların verileri, konumları, fotoğrafları ve çevrim içi faaliyetlerinin ticari bir ürüne dönüştürülemeyeceğini belirten Ruto, bunların çocuğun onuru, hakkı ve geleceğiyle ilgili olduğunu vurguladı.

Sierra Leone Cumhurbaşkanı Julius Maada Bio’nun eşi Fatima Maada Bio da dijital teknolojinin çocuklara öğrenme, yaratıcılık, yenilikçilik ve iletişim alanlarında önemli imkânlar sunduğunu ifade etti. Bununla birlikte çevrim içi istismar, siber zorbalık, zararlı içerikler ve mahremiyet ihlallerinin büyüyen tehditler arasında yer aldığını belirten Bio, teknolojik ilerlemenin koruma politikalarıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Uluslararası kurallar ve ortak hareket çağrısı

Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda’nın eşi Diana Nausediene, çocukların haklarını ve refahını güçlendirecek dijital dönüşüm için uluslararası standartlara, uyumlu bir altyapıya ve koordineli eyleme ihtiyaç olduğunu kaydetti. Devletlerin fiziksel sınırları korumakta başarılı olmasına karşın çocukların odalarına ulaşan çevrim içi tehlikelere karşı aynı düzeyde önlem alınamadığını dile getirdi.

Burundi Devlet Başkanı Evariste Ndayishimiye’nin eşi Angeline Ndayishimiye, dijital dünyanın çocuklara eğitim, iletişim, üretim ve bilgiye erişim açısından yeni kapılar açtığını belirtti. Çevrim içi istismar, manipülasyon, siber zorbalık, uygunsuz içerikler ve mahremiyet ihlalleri gibi risklere karşı ülkelerin deneyimlerini ve iyi uygulamalarını paylaşması gerektiğini söyledi.

Guatemala Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Bernardo Arevalo’nun eşi Lucrecia Eugenia Peinado Villanueva ise sınırların ötesinde faaliyet gösteren büyük platformların yalnızca ulusal önleme ve soruşturma mekanizmalarıyla denetlenemeyeceğini ifade etti. Villanueva, kültürel ve dilsel farklılıkların dikkate alındığı, uygulanabilir ortak kurallar oluşturulması gerektiğini kaydetti.

Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye’nin eşi Marie Khone Faye, dijital dünyanın artık gerçek yaşamdan ayrı bir alan olarak görülemeyeceğini söyledi. Güvenli ve etkili dijital sistemlerin hükümetler, teknoloji şirketleri, eğitimciler ve sivil toplumun ortak çabasıyla kurulabileceğini belirten Faye, çocukların görüşlerinin süreçlerde mutlaka dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan’ın partneri Mirabela Gradinaru da çocukların dijital güvenliğinin artık yalnızca yerel çözümlerle ele alınamayacağını dile getirdi. BM çatısı altında küresel standartlar geliştirilmesinin önemine işaret eden Gradinaru, hızlı teknolojik değişim karşısında ortak politikaların zorunlu hale geldiğini söyledi.

Aileler, şirketler ve devletler sorumluluk taşıyor

Şili Cumhurbaşkanı Jose Antonio Kast’ın eşi Maria Pia Adriasola Barroilhet, çocukların yetişkinlerin davranışlarını örnek aldığını belirtti. Hükümetlerin, okulların ve şirketlerin çeşitli kurallar koymasının tek başına yeterli olmayacağını söyleyen Barroilhet, sürekli ekran kullanan yetişkinlerin çocuklar üzerindeki etkisine dikkat çekti.

Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam’ın eşi Sahar Selam, çocukların zor dönemlerinde yapay zekâ sistemleriyle yaptığı görüşmelerin nasıl yanıtlandığının denetlenmesi gerektiğini ifade etti. Çocuklardan algoritmaların ticari mantığını ya da yapay zekâ yanıtlarının psikolojik açıdan uygun olup olmadığını değerlendirmelerinin beklenemeyeceğini söyledi.

Kanada Başbakanı Mark Carney’nin eşi Diana Fox Carney, sosyal medya ve yapay zekânın çocuklar açısından oluşturduğu risklerin gerçek ve giderek büyüyen bir nitelik taşıdığını belirtti. Hükümetlerin, mahkemelerin ve teknoloji şirketlerinin daha fazla sorumluluk üstlenmeye başladığını ifade eden Carney, hiçbir ülkenin bu sorunları tek başına çözemeyeceğini kaydetti.

UNICEF Çocuk Koruma Direktörü Sheema Sen Gupta, Türkiye’nin çocukların internet güvenliğini küresel gündemin üst sıralarına taşıma konusunda öncü rol üstlendiğini söyledi. Çocukları dijital ortamlarda korumanın yalnızca ulusal bir öncelik değil, küresel bir sorumluluk olduğunu vurguladı.

BM Genel Sekreteri’nin Çocuklara Yönelik Şiddet Özel Temsilcisi Najat Maalla M’jid ise çocuklara yönelik şiddetin çevrim içi başlayıp fiziksel dünyaya taşınabileceğini, ardından yeniden dijital ortama dönebileceğini belirtti. Hükümetlerin yanı sıra özel sektörün ve tüm çevrim içi ekosistemin de sorumluluk taşıdığını ifade eden M’jid, çocuklara karşı suçlarda daha ağır yaptırımlar uygulanması gerektiğini söyledi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile UNICEF Türkiye Çocuk Hakları Koordinatörü Ahmet Yiğit Başoğlu, dijital dünyanın çocuklar için öğrenme, iletişim kurma, kendini ifade etme ve dünyayı keşfetme alanı olduğunu belirtti. Algoritmaların bir mesaj, fotoğraf, paylaşım ya da karar aracılığıyla çocuklar üzerinde öngörülenden daha büyük etkiler oluşturabileceğini ifade eden Başoğlu, zarar bildirimlerinin hızlı yanıtlanacağı ve etkili destek sağlanacağı net mekanizmalara ihtiyaç bulunduğunu söyledi.

Başoğlu, dijital dünyanın sınır tanımaması nedeniyle ortak uluslararası ilkeler ve standartlar geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Paneldeki katılımcıların ortak mesajı, çocuklar için güvenli dijital sistemler kurulmasının devletlerin, teknoloji şirketlerinin, ailelerin, eğitimcilerin ve uluslararası kuruluşların birlikte hareket etmesini gerektirdiği yönünde oldu.