Gazze’nin yeniden inşa maliyeti 71,5 milyar dolara çıktı
BM raporuna göre Gazze’nin yeniden inşa maliyeti 71,5 milyar dolara ulaşıyor. Altyapı hasarı 35,2 milyar doları bulurken ekonomi ağır daraldı.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), Filistin ekonomisi ile kamu maliyesinin ciddi baskı altında bulunduğunu bildirdi. Kuruluşun son raporunda, Gazze’nin toparlanması ve yeniden inşası için gereken kaynağın 71,5 milyar dolar olduğu belirtildi.
Raporda, Gazze’deki ekonomik çöküşün yanı sıra işgal altındaki Batı Şeria’da ekonomik faaliyetlere getirilen kısıtlamaların arttığı kaydedildi. Filistin ekonomisinin yıllar içinde elde ettiği kalkınma kazanımlarının büyük bölümünü kaybettiği vurgulanırken, ilave hasarların tespit edilmesi halinde Gazze’nin yeniden inşa maliyetinin daha da yükselmesinin beklendiği ifade edildi.
Altyapı hasarı 35,2 milyar dolara ulaştı
Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve BM tarafından yürütülen hızlı hasar ve ihtiyaç değerlendirmesine göre, 2026’nın başı itibarıyla Gazze’deki fiziksel altyapı hasarı 35,2 milyar dolar olarak hesaplandı. Ekonomik ve sosyal kayıpların toplamı ise 22,7 milyar dolar seviyesinde tahmin edildi.
UNCTAD, 59 yıllık işgalin Filistin ekonomisi üzerindeki kısıtlayıcı etkilerine dikkat çekerek, yapısal ve ekonomik maliyetlerin Ekim 2023’ten bu yana keskin biçimde arttığını bildirdi.
Filistin ekonomisi sert daraldı
Filistin’in gayrisafi yurt içi hasılası, 2024’teki sert gerilemenin ardından 2025’te düşük bazın etkisiyle yüzde 4,3 büyüdü. Buna rağmen GSYH, 2022 seviyesinin yüzde 20 altında kaldı.
Rapora göre, işgal altındaki Filistin topraklarında Ekim 2023’ten bu yana yüz binlerce kişi işini kaybetti. Bu gelişmenin, toplam işgücü gelirinde yaklaşık 2,8 milyar dolarlık kayba yol açtığı belirtildi.
Batı Şeria’da yerinden edilmeler arttı
Batı Şeria’da yasa dışı yerleşimlerin genişlemesiyle Filistinlilerin arazi ve doğal kaynaklara erişiminin azaldığı bildirildi. Raporda, yerinden edilme vakalarının da belirgin şekilde arttığı kaydedildi.
2023’ten bu yana Batı Şeria’daki 38 yerleşim yerinin Filistinlilerden tamamen boşaltıldığı, 2026’nın ilk çeyreğinde kaydedilen yerinden edilme vakalarının ise 2025 yılının tamamındaki sayıyı geçtiği aktarıldı.
Filistin hükümetinin mali durumunun da ağırlaştığı belirtilen raporda, İsrail’in Filistin adına mali gelirlerin üçte ikisinden fazlasını tahsil ettiği ifade edildi.
Gümrük ve vergi gelirleri kesildi
Filistin hükümetine aktarılması gereken gümrük ve vergi gelirlerinin Mayıs 2025’ten 2026’nın ortasına kadar tamamen alıkonulduğu bildirildi. Ocak 2019 ile Mart 2026 arasındaki kesintiler ve tutulmuş gelirlerin toplamının 3,67 milyar doları aştığı kaydedildi.
Bu miktarın, Filistin’in 2025’teki toplam net gelirinin yüzde 83’üne karşılık geldiği belirtildi. Alıkonulan gelirler hesaba katılmadığında 2025 bütçe açığının GSYH’ye oranının yüzde 13 olduğu, bu gelirler Filistin hükümetinin alacağı olarak kabul edildiğinde ise oranın yüzde 6’ya gerilediği aktarıldı.
Mali baskıların kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliğini de zorlaştırdığı ifade edildi. 2025 sonunda sağlık alanındaki ödenmemiş borçların 1,1 milyar dolara ulaştığı, bunun hastaneler, sivil toplum kuruluşları ve ilaç tedarikçileri tarafından verilen hizmetlerin devamlılığı açısından risk oluşturduğu bildirildi.
Kamu borcu 4,8 milyar dolara çıktı
Batı Şeria’daki kaynak sıkıntısının eğitim hizmetlerini de etkilediği belirtildi. Okulların 2025 yılında yüz yüze eğitimi haftada üç günle sınırlamak zorunda kaldığı aktarıldı.
Filistin hükümetinin bütçe açığını finanse etmek için yerel bankalardan daha fazla borçlandığı kaydedildi. Özel sektör tedarikçileri ve emeklilik fonuna biriken borçlarla birlikte toplam kamu borcunun 2025’te 4,8 milyar dolara yükseldiği bildirildi.
Gazze’deki işletmelerin yüzde 92’si hasar gördü
UNCTAD raporunda, Gazze’de Ekim 2023’ten bu yana ekonomik işletmelerin yüzde 92’sinin hasar gördüğü veya tamamen yıkıldığı tahminine yer verildi. 2025’te kişi başına düşen GSYH’nin 212 dolar olduğu, bunun günlük yaklaşık 0,58 dolara ve 2022 seviyesinin yüzde 17’sine denk geldiği belirtildi.
Gazze’de işsizlik oranının yüzde 78’e çıktığı, çalışma çağındaki nüfusun yüzde 90’ından fazlasının istihdam dışında kaldığı kaydedildi. Gazze’nin Filistin GSYH’sindeki payının ise Ekim 2023 öncesindeki yüzde 17,4 seviyesinden 2025’te yüzde 4’ün altına gerilediği bildirildi.
Rapora göre, Gazze’deki üretim sektörlerinin tamamı 2022 seviyelerinin oldukça altında kaldı. Tarım ve sanayide üretim yüzde 94, inşaat sektöründe ise yüzde 99 oranında azaldı.
Gazze’deki tarım arazilerinin yüzde 1,5’inden daha azının hem erişilebilir hem de hasarsız kaldığı belirtilirken, bu durumun insani gıda yardımına bağımlılığı artırdığı ifade edildi.
